Республика жаңалықтары

18 Мамыр 2018 17:32
Қоғамды мәдени жаңғырту: мүмкіндік пен тәуекел- Сарапшылар сөйлейді

Қазір барлық саланы цифрландыру қарқынды жүзеге асырылып келе жатыр. Оның нәтижесінде театр қойылымдары, картиналар мен музыка және кітаптар көпшілік үшін қолжетімді болады. Ал, осы технологиялар болашақта өнерге қалай ықпал етеді? Осы сұрақтар көпшіліктің қызығушылығын тудыратыны анық.

Экономиканы жаңғырту  салаға   тиімді болатыны бірден анық. Ал, мәдени жаңғыру нені қажет ететінін сарапшылар іздеп көрді.

Мәселен, кинорежиссёр, сценарист және продюсер, «Алтын арыстан» Венеция кинофестивалінің бас жүлдесінің лауреаты Кшиштоф Занусси демократия деген сөзді мәдениетте қолдануға болмайтынын айтты. Себебі, мәдениет, ғылым және спорт кеңістіктері демократияны қажет етпейді.

«Адам тек мәдени түрде дами алады. Ол мәдениеттің жоғарылығы немесе төменділігі болып бөлінеді. Даму екі тарапта да болады. Бұл өмірмен байланысты. Әңгімелесу, сезім, жұмыс, азаматтық әдістің мәдениеті. Біз кинода, шығармашылық қойылымдарда ұсынатын көріністерде   біздің өмірімізді түсінуге көмектесетін мағына бар. Бұл ғасырлар бойы келе жатқан дәстүрр. Барлығын жинап, адамдарға ұсынамыз», - деді Кшиштоф Занусси.

Кинорежиссер айтқандай, егер туынды эстетикалық ләззат сыйлайтын, жоғары деңгейде болса ол барлығына арналмаған деген сөз. Себебі, оны барлығы түсінбейді. Алайда, осы құбылыс дамуға, өсуге алып келеді. «Қалауын  тапсаң қар жанады» демекші, адамдардың өсуге деген ұмтылысы басым болса, мәдениетсіздіктен мәдениеттілікке көтерілуіге болады.

«Ал, егер ондай ұмтылыс болмаса. Көп адамдар тобыр болады. Ал, тобыр деген артқа тартатын топ», - деді ол.

Өз кезегінде 2017 жылы Ресейде  үлкен пікірталас тудырған «Матильда» фильмінің авторы,  ресейлік  режиссер әрі  продюсер   Алексей Учитель  кинодағы демократия деп  әрбір сапалы түсіретін  қондырғысы  бар  адамның өз туындысын дүниеге әкелуін айтты.

«Бұрын ол үлкен проблема болатын. Бұрын камера қолжетімсіз болды. Қазір заманауи қондырғысы мен ақылы бар кез келген адам сапалы дүниені шығара алады. Автор деп  туындының экранға шығуына үлес қосқан барлық адамды  атауға болады. Алайда,  бұл топқа жалпылама айтылатын сөз», - деді А.Учитель.

Ол айтып өткендей, американдық  көптеген режиссерлер сериал жанрына кетті. Олар ауқымды форматта өздерінің жан-жақты қабілетін көрсетіп жүрді.

Ал, қазақстандық режиссер Ермек Тұрсынов автор мен бұқаралық өнер арасында шекара салудың қажеті жоқ екенін жеткізді.

«Бұл жерде терминологияны анықтаған жөн. Менің көзқарасым әріптестеріме қарағанда радикалды.  Бұл жерде шығу тегіне үңілу керек», - деді ол.

Е.Тұрсынов айтып өткендей, авторлық кино қазір геттоға айналды.

«Мысалы, мен кино көргенде  сыни тұрғыдан қарап, мына жерде камера қисық кетті, актердің шеберлігі төмен екен деп талдасам, бұл туынды нашар дегенді білдіреді. Менің ойымша, әрине. Ал, кино көру процессінде мен барлығын ұмытып, экран әр жағындағы әлемге түгелдей берілсем, онда фильмнің жақсы екені анық. Кино жақсы және жаман деп, екіге ғана бөлінеді», - деді Ермек Тұрсынов.  

Сұрақ қойған  модератор қазір әлемде дау-дамайға құрылған кино сұранысқа ие екенін жеткізді. Мәселен, Каан фестивалінің көзқарасы бойынша, Қазақстанның басты табысы  дауға негізделген партизандық кино екен. Осы орайда  Ермек Тұрсынов дау кез келген драманың негізінде бар екенін айтты.

«Бізді қандай  мәдени болашақ күтіп тұр деген сұраққа келетін болсақ, қазір кофенің де, қанттың да баламалы түрлері бар. Тура осы құбылыс мәдениетте де болып жатыр. Бізге кәсіп қай жерде, өнер қай жерде екенін ажырата алу керек. Сахнаның шекарасы бар. Алайда, барлық қызық сахнаның артында. Сол сахнаның артындағы жұмысқа нағыз суретші жауап береді. Адамдар оны түсінуі керек. Қазір псевдоөнер басым болып кетті», - деді Е.Тұрсынов.

Ол айтып өткендей, қазір ИнтерТеймге қатысты жаңа термин енгізу керек. Қазір кино жоқ, Movies бар. Сондай-ақ, режиссер суретшінің ғана емес, көрерменнің де жауапкершілігі туралы айтып өтті.
 
«Үлкен киноны жасайтын, ауқымды аудитория. Біз сапалы кино беруге болатын көрерменді жоғалттық.Мысалы, Моцарт пен Бетховен  7 нота, Филипп Киркоров та  7 нота. Ол ноталарды кім қалай қолданатынында болып отыр. Қазір біз Спанч  Боб жеңген заманда өмір сүріп жатырмыз. Менің балаларым мен сүйіп, мен көрген мультфильмдерді көрмейді. Олар мен мүлдем түсінбейтін телеарналарды көреді», - деді ол.
 

Өз кезегінде  Кшиштоф Занусси қазір кино көрермені егде жастағы адамдар екенін жеткізді. Ал, жастар интернетте отырады-мыс.

«Жаңғыру сөзінің өзі жаңадан енген. Сондықтан да, жаңғырту деген сөздің енуі барлығы жақсы болады дегенді білдірмейді. Технология әлемді құтқармайды. Ол бізді аштықтан, суықтан құтқарады. Ол бізге толық өмір сүруді қамтамасыз етпейді. Бізде  Шедевр деген сөз бар. Ол құндылықтың шегі бар деген сөзі. Егер шедевр болса, құндылықтың болғаны. Өмір ол әдемілікті, әсемдікті жасай алады. Ал, өнер деген оның көмекші құралы ғана, ол адамның дамуына көмектеседі. Мен туындының авторымен әңгімелесуден кейін өзімді толық, ақылды  адам сезінсем, ол туындының жақсы екенін білдіреді. Ал, егер мен бұрынғы ақымақ қалпымда қалсам, ол шығарманың нашар болғаны», - деді ол.

Өз кезегінде, А.Учитель Ресейде, Петербургте театрлар саны көп екенін айтты. Залдар толық, жастар да көптеп баратынын айтты.

«Тоқырау болып жатқаны анық. Алайда, кез келген адамда таңдау болуы керек. Киноиндустрия барлық тақырыпты ұсынуы керек. Алайда, көрермен өз таңдауын жасауы керек. Болашақта да сол таңдау негізінен  біз жақсы туындыларды жасауға бейімделеміз», - деді ол.

Сарапшылар мәдени жаңғыру тек халықтың, олардың таңдауының нәтижесінде жүзеге асатынын жеткізді. Олардың сөздеріне сүйенсек, қазір құлдырау да даму да тепе-теңдікте тұр. Ал, еліміз бұл бағытта дұрыс бағытта келе жатқанын атап өткен жөн. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы өнер, мәдениет саласын дамытуға, қайта жандандыруға, жақсартуға бағытталған.

Аягөз Құрмаш

Фото: автор